واکاوی جایگاه مفهوم ایدئولوژی در مطالعات مدیریت و سازمان؛ مروری دامنهای
دوره 30، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 92-128
https://doi.org/10.48311/mri.2026.12743.1783
محمدرضا مهدوی هزاوه، محمد جوادی، نادر جعفری هفتخوانی، سیدمحمد جواد موسوی ندوشن
چکیده پژوهش حاضر با هدف تبیین جایگاه مفهومی ایدئولوژی در مطالعات مدیریت و سازمان، به تحلیل نظاممند تحولات نظری، جغرافیایی و تطور زمانی مرتبط با این مفهوم از سال ۱۹۶۱ الی ۲۰۲۴ پرداخته است. با تکیه بر روش مرور دامنهای و تحلیل محتوای کیفی 111 سند علمی شامل مقالات، کتابها و پایاننامهها، گونهشناسی نُهگانهای از رویکردهای غالب مطالعاتی نسبت به ایدئولوژی در مطالعات دانش مدیریت استخراج گردیده است. یافتهها نشان میدهد که ایدئولوژی از یک مفهوم صرفاً سیاسی در نیمه اول قرن بیستم، به متغیری چندوجهی در تحلیلهای مدیریتی تحول یافته که ابعاد مفهومی متنوعی همچون سلطه، مشروعیت، تفسیر، نقد، انسجامبخشی، منطق هنجاری، فانتزی، تدوین کلانراهبردها و مزیت رقابتی اجتماعی را دربر میگیرد. برخلاف دیدگاههای خطی، نتایج پژوهش حاضر حاکی از همزیستی همزمان این رویکردها و تنوع جغرافیایی آنها در فضای پژوهشی است. همچنین تاکید این مطالعه بر نقش ایدئولوژی در خلق مزیت رقابتی و راهبردهای کلان ملی، از جمله نوآوریهای آن در قلمروی دانشی است. همچنین، این پژوهش با نگاهی میانرشتهای و انتقادی، بر اهمیت توسعه نظریهپردازی در حوزه مدیریت و سازمان در بسترهای متنوع فرهنگی و سیاسی مبتنی بر ایدئولوژی بومی را مورد توجه قرار میدهد.
