کلیدواژه‌ها = خط‌مشی‌گذاری عمومی

بررسی علل عدم انسجام خط‌مشی‌های محرومیت‌زدایی در ایران و ارائه راهکارهای انسجام‌بخشی به خط‌مشی‌های این حوزه

دوره 30، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 130-147

https://doi.org/10.48311/mri.2026.117523.1853

محمد مهدی نامدار جویباری، طیبه عباسی، علی اصغر پورعزت، هانیه احمدی

چکیده محرومیت به‌عنوان فقدان دسترسی به منابع برای تأمین نیازهای اساسی از چالش‌های پایدار جوامع معاصر است که با ابعاد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی گره خورده و عوامل ساختاری و محیطی گوناگونی در تداوم آن نقش دارند. در ایران باوجود تلاش‌های گسترده در حوزه‌ی محرومیت‌زدایی شواهد نشان می‌دهد که خط‌مشی‌ها از کارایی و اثربخشی مطلوب برخوردار نبوده‌اند. این پژوهش با هدف تحلیل انسجام خط‌مشی‌های محرومیت‌زدایی در ایران و ارائه‌ی راهکارهایی برای ارتقای آن در چارچوب خط‌مشی‌گذاری عمومی انجام شده است. پژوهش با رویکرد کیفی و با ترکیب دو راهبرد تحلیل محتوا و تحلیل مضمونی انجام گرفت. در بخش تحلیل محتوا، اسناد قانونی و سیاستی مرتبط از سال ۱۳۲۷ تا ۱۴۰۳ با استفاده از مدل بهارداج و چهار شاخص اصلی (تعدد نهادها، پوشش ابعاد محرومیت، تناقضات قانونی و همخوانی با اسناد بالادستی) بررسی شدند. در بخش تحلیل مضمونی، داده‌های حاصل از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۵ نفر از خبرگان حوزه‌ی سیاست‌گذاری و محرومیت‌زدایی، بر اساس مدل براون و کلارک (۲۰۰۶) تحلیل گردید. یافته‌ها نشان می‌دهد که خط‌مشی‌های محرومیت‌زدایی در ایران از انسجام ساختاری و کارکردی کافی برخوردار نیستند و این نابسامانی در سه سطح افقی، عمودی و درونی قابل شناسایی است. بر اساس نتایج راهکارهایی چون تعیین متولی واحد، ایجاد بانک اطلاعاتی جامع، بازطراحی نظام توزیع منابع و تنقیح قوانین، به‌عنوان پیشنهادهای سیاستی ارائه شده‌اند. این پژوهش با تأکید بر ضرورت انسجام‌بخشی به خط‌مشی‌های محرومیت‌زدایی چارچوبی عملیاتی برای بهبود کیفیت سیاست‌گذاری و افزایش اثربخشی مداخلات دولتی در این حوزه فراهم می‌آورد.